به گزارش بورس فوری، در حالی که ناترازی گاز به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران تبدیل شده و صنایع بزرگ هر سال در فصل سرد با محدودیت تأمین سوخت مواجه میشوند، گازهای همراه نفت به عنوان یکی از ظرفیتهای مغفول صنعت انرژی، میتوانند بخشی از این کمبود را جبران کنند.
سالهاست بخش قابل توجهی از این گازها در مشعلهای میادین نفتی سوزانده میشود؛ فرآیندی که علاوه بر اتلاف منابع ارزشمند هیدروکربوری، موجب افزایش انتشار گازهای گلخانهای و تشدید آلودگی هوا نیز شده است. در شرایط فعلی، نگاه به گازهای همراه دیگر صرفاً یک موضوع زیستمحیطی نیست، بلکه به بخشی از راهبرد امنیت انرژی و حمایت از تولید صنعتی کشور تبدیل شده است.
ظرفیتی برای جبران ناترازی گاز
قطع یا محدودیت گاز صنایع فولاد، سیمان، پتروشیمی، پالایشگاهها، نیروگاهها و صنایع معدنی در ماههای سرد سال، آثار مستقیمی بر تولید، صادرات، اشتغال و درآمد ارزی کشور دارد. جمعآوری گازهای همراه میتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد؛ زیرا بسیاری از این منابع در نزدیکی مراکز صنعتی یا شبکه انتقال گاز قرار دارند.
این گازها پس از جمعآوری و فرآورش، قابلیت تزریق به شبکه سراسری، استفاده بهعنوان خوراک پتروشیمی، تولید برق، تأمین سوخت صنایع و تولید فرآوردههایی مانند اتان، پروپان، بوتان، LPG و میعانات گازی را دارند؛ محصولاتی که علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، توسعه زنجیره پاییندستی نفت و گاز را نیز تقویت میکنند.
کاهش هزینههای اقتصادی و زیستمحیطی
سوزاندن گازهای همراه به معنای از بین رفتن یک دارایی اقتصادی قابل فروش است. در مقابل، بهرهبرداری از این منابع ضمن کاهش وابستگی صنایع به سوختهای مایع، هزینههای تولید را کاهش داده و از افزایش آلودگی ناشی از مصرف مازوت و گازوئیل جلوگیری میکند.
از سوی دیگر، کاهش فلرینگ نقش مهمی در کاهش انتشار آلایندهها، بهبود کیفیت هوا و تحقق اهداف زیستمحیطی کشور خواهد داشت.
نقش کلیدی بخش خصوصی
کارشناسان معتقدند اجرای گسترده طرحهای جمعآوری گازهای همراه بدون حضور مؤثر بخش خصوصی امکانپذیر نیست. این پروژهها به سرمایهگذاری قابل توجه، فناوریهای متنوع، مدیریت پروژه و بهرهبرداری مستمر نیاز دارند؛ در حالی که دولت و شرکت ملی نفت با محدودیت منابع مالی و تعدد پروژههای توسعهای مواجه هستند.
بخش خصوصی میتواند از طریق سرمایهگذاری مستقیم، قراردادهای BOT، احداث واحدهای فرآورش کوچکمقیاس، تولید برق محلی، کمپرسورهای سیار و واحدهای Mini LNG در این حوزه نقشآفرینی کند.
مزیت دیگر بخش خصوصی، انعطافپذیری در طراحی راهکارهای متناسب با ویژگی هر میدان نفتی است؛ زیرا همه میادین شرایط یکسانی از نظر حجم گاز، فشار، ترکیب گاز یا فاصله تا تأسیسات انتقال ندارند.
ضرورت اصلاح مدل اقتصادی پروژهها
یکی از مهمترین پیششرطهای جذب سرمایه، شفاف بودن مدل اقتصادی پروژههاست. سرمایهگذار باید از ابتدا نسبت به قیمت خرید گاز، نحوه فروش محصول، تضمین خرید، دوره بازگشت سرمایه، چارچوب قراردادها و ثبات مقررات اطمینان داشته باشد.
در صورت تولید برق نیز باید قراردادهای خرید تضمینی یا امکان فروش مستقیم به صنایع مشخص باشد. همچنین برای فرآوردههایی مانند LPG، اتان یا میعانات گازی، بازار فروش و شیوه قیمتگذاری باید شفاف و قابل پیشبینی باشد.
پیوند مستقیم با صنایع
یکی از مدلهای قابل اجرا، مشارکت مستقیم صنایع بزرگ در پروژههای جمعآوری گازهای همراه است. در این الگو، صنایع انرژیبر میتوانند در احداث تأسیسات جمعآوری و فرآورش سرمایهگذاری کرده و در مقابل، بخشی از گاز یا فرآورده تولیدی را بهعنوان خوراک یا سوخت دریافت کنند.
این روش علاوه بر افزایش امنیت انرژی صنایع، بار سرمایهگذاری دولت را کاهش داده و اجرای پروژهها را تسریع میکند.
همچنین استفاده از ظرفیت بورس انرژی، صندوقهای پروژه، اوراق مشارکت انرژی و سرمایهگذاری مشترک شرکتهای نفتی و صنایع میتواند منابع مالی لازم برای توسعه این طرحها را فراهم کند.
الزامات سیاستگذاری
کارشناسان تأکید دارند جمعآوری گازهای همراه باید در قالب یک برنامه ملی با اهداف کمی، زمانبندی مشخص و اولویتبندی میادین دنبال شود.
این برنامه باید بر اساس حجم گاز قابل استحصال، فاصله تا شبکه انتقال، هزینه سرمایهگذاری، نزدیکی به صنایع مصرفکننده و ارزش اقتصادی هر پروژه تنظیم شود. همچنین کاهش بروکراسی، استانداردسازی قراردادها، اصلاح نظام قیمتگذاری و تضمین بازگشت سرمایه، از مهمترین عوامل موفقیت این طرحها خواهد بود.
گازهای همراه نفت دیگر تنها یک مسئله زیستمحیطی نیستند، بلکه به یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور برای کاهش ناترازی انرژی، افزایش امنیت تأمین سوخت صنایع و توسعه زنجیره ارزش نفت و گاز تبدیل شدهاند. اگر بسترهای لازم برای حضور بخش خصوصی، قراردادهای شفاف، قیمتگذاری اقتصادی و تضمین فروش محصولات فراهم شود، مشعلهایی که امروز نماد اتلاف سرمایه ملی هستند، میتوانند به موتور محرک تولید، اشتغال، کاهش آلودگی و تقویت امنیت انرژی کشور تبدیل شوند.