به گزارش بورس فوری، کاهش ظرفیت تولید، اختلال در تامین برخی گریدهای کلیدی و بازگشت فرمول قیمتگذاری محصولات پتروشیمی، باعث جهش کمسابقه قیمت مواد اولیه شده؛ بهطوری که نرخ برخی پلیمرها در مدت کوتاهی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است.
آغاز بحران از قلب پتروشیمیها
برخلاف تصور عمومی، تاثیر جنگ ابتدا در قفسه فروشگاهها ظاهر نمیشود؛ بلکه نخستین ضربه به زنجیره تامین مواد اولیه وارد میشود. صنعت پلاستیک ایران وابستگی شدیدی به مجتمعهای پتروشیمی دارد؛ جایی که مواد پایهای مانند پلیاتیلن، پلیپروپیلن، PET و سایر ترکیبات پلیمری تولید میشوند.
آسیب به بخشی از زیرساختها و واحدهای یوتیلیتی در مناطق پتروشیمیخیز، بهویژه در ماهشهر، موجب کاهش تولید و اختلال در عرضه مواد اولیه شده است. از آنجا که بسیاری از صنایع پاییندستی ذخایر بلندمدت مواد اولیه ندارند، کوچکترین وقفه در تامین خوراک به سرعت به بحران در خطوط تولید تبدیل میشود.
کارخانههای تولید ظروف پلاستیکی، بستهبندی مواد غذایی، قطعات خودرو، لوازم خانگی و صنایع دارویی اکنون با افزایش شدید هزینه تامین مواد اولیه مواجهاند؛ مسالهای که احتمال رشد قیمت کالاهای مصرفی را نیز تقویت کرده است.
«فنر قیمتها» آزاد شد
محمدرضا شیری، تحلیلگر ارشد صنعت پتروشیمی، معتقد است بخش مهمی از جهش اخیر قیمتها صرفا ناشی از کمبود کالا نیست؛ بلکه به پایان سیاست تثبیت دستوری نرخها بازمیگردد.
به گفته او، طی ماههای گذشته قیمت پایه برخی محصولات پتروشیمی با نرخهای قدیمی محاسبه میشد و افزایش جهانی قیمتها در بازار داخلی منعکس نمیشد. اما با بازگشت فرمول عادی قیمتگذاری، نرخهای جهانی و نرخ ارز بهطور کامل وارد محاسبات شدند و همین موضوع باعث جهش ناگهانی قیمتها شد.
او تاکید میکند در برخی گریدهای پلیمری، افزایش قیمت حتی از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده است؛ موضوعی که صنایع پاییندستی را با شوک نقدینگی و افزایش هزینه تولید روبهرو کرده است.
کمبود برخی گریدها؛ خطر توقف تولید
حسین در، رئیس اتحادیه صنایع پاییندست پتروشیمی، هشدار داده که مهمترین چالش فعلی، کمبود عرضه برخی گریدهای خاص است؛ موادی که جایگزین محدودی دارند و توقف تامین آنها میتواند بخشی از خطوط تولید را متوقف کند.
او میگوید اگرچه بخش عمده نیاز بازار هنوز تامین میشود، اما ادامه اختلال در برخی مجتمعها فشار بازار را افزایش داده است. به اعتقاد فعالان این حوزه، اولویت فعلی باید تامین نیاز داخلی باشد و احتمالا صادرات برخی محصولات تا بازگشت تعادل به بازار محدود خواهد شد.
در عین حال، واردات مواد اولیه نیز با مشکلات جدی مواجه است؛ از تغییرات مداوم مقررات ثبت سفارش گرفته تا فعالیت واسطهها و کارتهای بازرگانی اجارهای که روند تامین را پیچیدهتر کردهاند.
تنگه هرمز؛ متغیر تعیینکننده بازار جهانی پلیمر
تنشهای منطقهای تنها بازار داخلی را متاثر نکرده، بلکه بازار جهانی پلیمر نیز تحت فشار قرار گرفته است. نگرانی درباره امنیت تنگه هرمز و اختلال در مسیرهای صادراتی خاورمیانه، قیمت جهانی محصولات پتروشیمی را افزایش داده است.
مهدی فیض، کارشناس صنعت پتروشیمی، میگوید قیمت پلیاتیلن در بازار چین به حدود ۱۳۰۰ دلار در هر تن رسیده؛ رقمی که از بالاترین سطوح چهار سال اخیر محسوب میشود. به گفته او، این محصول از ابتدای سال میلادی تاکنون حدود ۴۵ درصد رشد قیمت داشته است.
بررسی دادههای بازارهای آسیایی نیز نشان میدهد پلیپروپیلن و سایر گریدهای پرمصرف همچنان ۱۵ تا ۲۰ درصد بالاتر از میانگین سال گذشته معامله میشوند. اگرچه بخشی از شوک اولیه تخلیه شده، اما بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته است.
احتمال افزایش قیمت کالاهای مصرفی
ادامه روند فعلی میتواند به افزایش قیمت طیف گستردهای از کالاها منجر شود. صنعت بستهبندی، بطریهای نوشیدنی، ظروف یکبار مصرف، قطعات پلاستیکی خودرو، لوازم خانگی و حتی صنایع غذایی از جمله بخشهایی هستند که بهطور مستقیم تحت تاثیر گرانی پلیمر قرار دارند.
فعالان بازار هشدار میدهند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، فشار هزینهای به مصرفکننده نهایی منتقل خواهد شد و موج جدیدی از تورم صنعتی شکل میگیرد.
بازار چه زمانی آرام میشود؟
برآورد فعالان صنعت نشان میدهد بخشی از ظرفیتهای از مدار خارجشده تا پایان تابستان به تولید بازگردند، اما بازسازی کامل برخی زیرساختها ممکن است بین یک تا دو سال زمان ببرد.
به همین دلیل، هرچند احتمال فروکش کردن التهاب کوتاهمدت وجود دارد، اما اثرات شوک جنگ بر صنعت پتروشیمی و بازار پلیمر میتواند تا مدتها در اقتصاد ایران باقی بماند؛ اثری که از کارخانهها آغاز شده و حالا آرامآرام به سفره مصرفکنندگان میرسد.