جنگ ایران، پایان عصر «پترودلار»

به گزارش بورس فوری، از دهه 1970 میلادی، توافق نانوشته اما قدرتمندی بر اقتصاد جهانی سایه افکنده به اسم «پترودلار». بر اساس این سیستم، طلای سیاه یا همان نفت تنها با اسکناس سبز آمریکایی معامله می‌شد و تقاضای دائمی و جهانی برای دلار را تضمین می‌کرد. اما امروز، تقاطع تنش‌های بی‌سابقه ژئوپلیتیک، درگیری‌های نظامی مستقیم در خاورمیانه میان ایران با رژیم صهیونیستی و ایالات متحده، و تغییر استراتژی قدرت‌های نوظهور، اقتصاد جهانی را در آستانه یک تغییر پارادایم تاریخی قرار داده است. با بسته شدن عملی تنگه هرمز در پی این درگیری‌ها، نه تنها یک شوک عظیم عرضه به بازارهای انرژی وارد شده، بلکه از این شاهراه استراتژیک به عنوان اهرمی برای تغییر واحد پول پایه در تجارت جهانی استفاده می‌شود. مجموعه‌ای از داده‌های جدید و مستند نشان می‌دهد که هژمونی پترودلار با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها در حال فروپاشی است.

انسداد شریان انرژی و تولد عوارض غیردلاری در هرمز

تنگه هرمز همواره نبض تپنده انرژی جهان بوده است؛ اما داده‌های ترافیک دریایی اکنون نشان می‌دهند که در پی بسته شدن این تنگه توسط ایران، این آبراه حیاتی دچار یک فلج بی‌سابقه شده است. بررسی آمارها حاکی از آن است که میانگین تردد روزانه کشتی‌ها که در ماه فوریه 129 فروند بود، در ماه مارس با یک سقوط آزاد 95 درصدی مواجه شده و به میانگین تنها 6 کشتی در روز رسیده است.

تغییر قواعد بازی

کاهش چشمگیر تردد فیزیکی در خلیج فارس، تنها پرده اول از این نمایش ژئوپلیتیک است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که همان تردد محدود نیز، مشروط به یک دگردیسی بی‌سابقه در سیستم پرداخت جهانی شده است. الزام به پرداخت عوارض عبور دریایی با «یوان چین» به جای اسکناس سبز آمریکایی، صرفاً یک تغییر تاکتیکی نیست، بلکه زلزله‌ای در تجارت بین‌الملل محسوب می‌شود. انتشار اسناد و تصاویری که تایید می‌کند ناوگان نفتکش‌های هندی هزینه عبور خود را با ارز ملی چین تسویه کرده‌اند، مهر تاییدی بر این مدعاست. تا پیش از این، بیش از 80 درصد نفت خام جهان تنها با دلار آمریکا معامله می‌شد. اما اکنون، الزام به استفاده از یوان چین در یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی، ضربه مهلکی به سیستم «پترودلار» می تواند وارد کند؛ تغییری که حتی خریداران بزرگی مانند هند را نیز ناچار کرده تا این نظم جدید پولی را بپذیرند و هزینه‌های خود را با ارز چین بپردازند.”

ترکش‌های افول پترودلار فراتر از مرزهای خاورمیانه رفته و به استراتژی کلان اقتصادهای نوظهور گره خورده است. در یک اقدام کاملاً هماهنگ با تحولات تنگه هرمز، فدراسیون روسیه با چرخشی تاریخی اعلام کرد که از این پس، شریان صادرات نفت و گاز مسکو به قاره اروپا صرفاً با یوان چین قیمت‌گذاری و معامله خواهد شد.

پیوند تصمیم مسکو و تغییر واحد پول در تنگه هرمز، از تولد یک بلوک اقتصادی قدرتمند و جدید پرده برمی‌دارد. بلوکی که مانیفست اصلی آن، خنثی‌سازی تحریم‌های غرب، عبور از هزارتوی مالی تحت سلطه واشنگتن و خلق یک سیستم تسویه حساب موازی است؛ سیستمی که در آن، یوان در حال تصاحب تاج و تخت دلار در بازار انرژی است.

خروج تاریخی سرمایه‌های حاکمیتی از آمریکا

ویروس «دلارزدایی» اکنون به قلب امن‌ترین خزانه‌های جهان نیز نفوذ کرده است. بانک‌های مرکزی در حال یک خانه‌تکانی بزرگ در سبد دارایی‌های خود هستند. بر اساس تازه‌ترین داده‌های فایننشال تایمز، حجم اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا که توسط نهادهای پولی خارجی در فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود، با یک سقوط آزاد به محدوده 2.7 تریلیون دلار رسیده که پایین‌ترین سطح از سال 2012 تاکنون است.

یادداشت اقتصادی، جعفر صارمی - پژوهشگر اقتصادی